Cấu trúc ngoại vi (Extraposition):

Nguyên lý End-Weight, chức năng đánh giá, và ranh giới với việc ẩn nguồn

Vấn đề của câu có chủ ngữ nặng

Tiếng Anh có một đặc điểm xử lý thông tin quan trọng: người đọc cần định vị động từ chính để hiểu câu đang khẳng định điều gì. Khi chủ ngữ quá dài, quá trình này bị trì hoãn và bộ nhớ làm việc của người đọc bị quá tải.

Câu này đúng ngữ pháp. Tuy nhiên, động từ chính (is) chỉ xuất hiện ở từ thứ 23, và toàn bộ 22 từ trước đó là một mệnh đề chủ ngữ mà người đọc phải giữ nguyên vẹn trong đầu.

Cấu trúc ngoại vi giải quyết chính vấn đề này:

Chủ ngữ hình thức it chiếm vị trí đầu; động từ chính xuất hiện ở từ thứ hai; toàn bộ nội dung nặng được đẩy về cuối. Đây là ứng dụng của nguyên lý mà Quirk và cộng sự [1] gọi là end-weight: trong tiếng Anh, thành phần nặng nhất về mặt cấu trúc nên đứng ở cuối câu.

Bài viết này phân tích ba chức năng của cấu trúc ngoại vi, sáu dạng thường dùng trong academic writing, và ranh giới giữa việc dùng cấu trúc này để tạo tính khách quan và việc dùng nó để né trách nhiệm dẫn nguồn.

Khung phân tích: Ba chức năng đồng thời

Chức năng thứ hai ít được chú ý nhất, song lại có giá trị cao nhất xét theo các tiêu chí đánh giá. Khi người viết sử dụng cấu trúc It is important to note that X, người đọc tiếp nhận đánh giá (important) trước khi tiếp nhận nội dung (X). Cấu trúc này cho phép người viết định hướng cách người đọc tiếp nhận thông tin.

Sáu dạng cấu trúc ngoại vi trong academic writing

Dạng 1: It + be + tính từ + that-clause

Đây là dạng cơ bản và phổ biến nhất. Tính từ mang chức năng đánh giá.

Thang độ cam kết thể hiện qua tính từ được chọn:

Dạng 2: It + be + tính từ + to-infinitive

Dạng này dùng khi đánh giá gắn với một hành động chứ không với một khẳng định.

Cụm It would be premature to conclude that… đáng được ghi nhớ và sử dụng chủ động, vì đây là công cụ chuẩn mực để giới hạn kết luận của chính mình, một biểu hiện của intellectual humility mà rubric đánh giá cao.

Dạng 3: It + bị động vô nhân xưng + that-clause

Dạng này dùng để trình bày quan điểm chung trong lĩnh vực mà không quy cho một nguồn cụ thể.

Đây là dạng có giá trị cao nhưng đồng thời tiềm ẩn rủi ro lớn nhất; vấn đề này được phân tích riêng ở phần sau.

Dạng 4: It + động từ chỉ dấu hiệu + that-clause

Nhóm động từ seem, appear, follow, emerge, transpire, remain tạo hedging ngay trong động từ.

Cụm It follows that… đặc biệt hữu ích trong lập luận suy diễn, vì nó đánh dấu rõ rằng câu tiếp theo là kết luận logic từ tiền đề vừa nêu, không phải một khẳng định độc lập cần bằng chứng mới.

Dạng 5: Cấu trúc ngoại vi ở vị trí tân ngữ

Nguyên lý end-weight cũng áp dụng cho tân ngữ. Khi tân ngữ là một mệnh đề nặng, it thay thế vị trí tân ngữ và mệnh đề được đẩy ra sau.

Nhóm động từ dùng được với cấu trúc này: make, find, consider, deem, render, think, believe.

Dạng 6: Cấu trúc tồn tại there

Tuy không phải extraposition theo nghĩa hẹp, cấu trúc there + be tuân thủ cùng nguyên lý: giữ vị trí đầu câu cho một thành phần nhẹ, đẩy thông tin nặng ra sau.

Dạng There are N reasons to… là công cụ signposting hiệu quả ở đầu đoạn, vì nó cho người đọc biết trước cấu trúc của đoạn văn.

Chức năng cohesion: Vì sao vị trí đầu câu quan trọng

Halliday [2] chỉ ra rằng vị trí đầu câu trong tiếng Anh là vị trí theme, nơi người đọc tìm thông tin nối tiếp mạch ý trước. Khi mệnh đề chủ ngữ dài chiếm vị trí này, nó buộc người đọc xử lý thông tin mới ngay tại điểm mà họ đang tìm điểm nối với câu trước.

Cấu trúc ngoại vi giải phóng vị trí đầu câu bằng cách đặt it, một thành phần không mang nội dung, vào vị trí đó. Kết quả là mạch đọc liền hơn:

Trong phiên bản thứ hai, người đọc gặp It is significant ngay lập tức, một tín hiệu rằng câu này đang đánh giá điều vừa nêu, trước khi phải xử lý nội dung chi tiết.

Ranh giới quan trọng: Khách quan hay ẩn nguồn

Vấn đề

Dạng bị động vô nhân xưng (It has been argued that…) có một đặc điểm cần cân nhắc cẩn thận: nó cho phép người viết trình bày một khẳng định mà không nêu ai đã khẳng định điều đó. Trong academic writing, đây có thể là một chiến lược hợp lệ hoặc một lỗi nghiêm trọng, tùy vào việc có citation kèm theo hay không.

Phiên bản thứ hai lập tức đặt ra một câu hỏi hiển nhiên: argued by whom? Feedback điển hình cho trường hợp này là “Unsupported claim” hoặc “Attribution needed.”

Nguyên tắc phân biệt

Cấu trúc bị động vô nhân xưng chỉ nên dùng trong ba tình huống:

• Khi khẳng định là kiến thức nền được nhiều nguồn thừa nhận, và có ít nhất hai citation kèm theo

• Khi người viết đang tóm tắt một xu hướng chung trong literature trước khi đi vào các nguồn cụ thể

• Khi khẳng định là quan niệm phổ biến mà người viết sắp phản biện; trong trường hợp này, việc không nêu nguồn cụ thể là hợp lý vì đối tượng phản biện là một cách hiểu chung, không phải một tác giả

Ở tình huống thứ ba, cấu trúc thường đi cặp với một câu phản biện:

So sánh với Generalised Attribution

Cấu trúc ngoại vi bị động gần với kỹ thuật generalised attribution đã được phân tích trong bài viết về mô hình ICE. Khác biệt nằm ở mức độ tường minh: A growing body of evidence suggests that… thừa nhận rằng đang tổng hợp nhiều nguồn, trong khi It has been suggested that… không thừa nhận điều gì. Khi có thể, dạng thứ nhất là lựa chọn an toàn hơn.

Bốn lỗi thường gặp

Lỗi 1: Lạm dụng đến mức mất lập trường

Khi mọi khẳng định đều được đóng gói trong It is possible that…, It may be argued that…, It appears that…, bài viết không còn thể hiện quan điểm của người viết. Đây là biểu hiện của over-hedging ở cấp độ cấu trúc câu.

Ngưỡng thực hành: tối đa hai đến ba cấu trúc ngoại vi trong một trang, và không nên có hai câu liền nhau đều bắt đầu bằng It.

Lỗi 2: Dùng cấu trúc ngoại vi khi câu thường ngắn hơn và rõ hơn

Cấu trúc ngoại vi chỉ có giá trị khi có đánh giá hoặc khi mệnh đề chủ ngữ thực sự nặng. Với một khẳng định dữ kiện đơn giản, cấu trúc này chỉ làm câu dài thêm mà không bổ sung giá trị.

Lỗi 3: Nhầm với câu chẻ

Dấu hiệu phân biệt: sau it is, câu chẻ có cụm danh từ, cấu trúc ngoại vi có tính từ hoặc phân từ.

Lỗi 4: Thiếu it trong dạng tân ngữ

Đây là lỗi ngữ pháp thuần túy nhưng xuất hiện khá phổ biến:

Sau make, find, consider, deem, render + tính từ + to-infinitive, it là bắt buộc.

Checklist rà soát

Kết luận

Bài viết này khẳng định rằng cấu trúc ngoại vi không chỉ là một giải pháp kỹ thuật cho câu head-heavy mà là công cụ thực hiện ba chức năng cùng lúc: tuân thủ nguyên lý end-weight, đưa đánh giá của người viết lên trước nội dung, và giữ vị trí đầu câu cho mạch cohesion. Trong ba chức năng đó, chức năng thứ hai gắn với stance, tức khả năng định hướng cách người đọc tiếp nhận thông tin.

Điểm cần thận trọng nhất nằm ở dạng bị động vô nhân xưng. Cùng một cấu trúc (It has been argued that…) có thể là dấu hiệu của một người viết đã đọc rộng và đang tóm lược một xu hướng, hoặc là dấu hiệu của một khẳng định không có nguồn. Ranh giới giữa hai trường hợp chỉ là sự hiện diện của citation, và đây là ranh giới mà người đọc có chuyên môn nhận ra ngay lập tức.

Dr.Khanh Academic Consulting tin rằng viết học thuật không phải chỉ là kỹ năng hoàn thành một bài assignment, mà là năng lực kiến trúc tư duy đi theo sinh viên suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Cấu trúc ngoại vi cho thấy rằng một quyết định cú pháp, tức đặt gì vào vị trí đầu câu, đồng thời là một quyết định về trách nhiệm học thuật.

Đọc thêm

• Ứng dụng cấu trúc câu chẻ để nhấn mạnh Agent | Dr.Khanh Academic Consulting

• Fronting: Đưa thành phần lên đầu câu để kiểm soát trọng tâm | Dr.Khanh Academic Consulting

• Cách tích hợp Evidence vào đoạn văn Academic: Hướng dẫn từng bước với mô hình ICE | Dr.Khanh Academic Consulting

• 4 nhóm Vocabulary Structures cho Advanced Academic Writing | Dr.Khanh Academic Consulting

Tài liệu tham khảo

[1] Quirk, R. et al. (1985). A Comprehensive Grammar of the English Language. Longman.

[2] Halliday, M.A.K. (2014). An Introduction to Functional Grammar (4th ed.). Routledge.

[3] Biber, D. et al. (1999). Longman Grammar of Spoken and Written English. Pearson.

[4] Hewings, M. & Hewings, A. (2002). “It is interesting to note that…”: A comparative study of anticipatory ‘it’ in student and published writing. English for Specific Purposes, 21(4), 367–383.

[5] Hyland, K. (2005). Stance and engagement: A model of interaction in academic discourse. Discourse Studies, 7(2), 173–192.

[6] Swales, J.M. & Feak, C.B. (2012). Academic Writing for Graduate Students (3rd ed.). University of Michigan Press.

[7] Yang, L. et al. (2022). The effects of remote work on collaboration among information workers. Nature Human Behaviour, 6(1), 43–54.